واژۀ اتوپیا در معانی گوناگون به کار می رود، از جمله در معنای ژانری ادبی، نوعی سیاست تخیلی و نیز تحقق بخشیدن به شیوه‌ای خشن و تحکم‌آمیز به شکلی از سازمان اجتماعی که تصور می شود تجسم آرمانی مطلقاً نیک است. (بودون ـ بوریگو، 1385، ص 11)

Utopia را به «ناکجاآباد» نیز ترجمه کرده‌اند. این ترجمۀ فارسی از این مفهوم، از رسالۀ عقل سرخ اثر شیخ شهاب الدین سهروردی اخذ شده است. (ساروخانی، 1370، ص 841)

کارل مانهایم اصطلاح آرمانشهر را در وصف باورهای طبقات زیردست، به ویژه معتقداتشان در مورد جنبه هایی از جامعه و فروپاشی موعود نظم مستقر را بشارت می دهد به کار برده است. ایدئولوژی طبقۀ حاکم ـ بر عکس ـ دوام و ثبات ترتیبات موجود اجتماعی را در فرایافتی که به نوبۀ خود از آرمانشهر دارد شایستۀ تأکید می داند. با اینکه مانهایم عقیده داشت که اندیشۀ آرمانشهری جزء خصوصیات قرن بیستمی نخواهد بود، بعضی جامعه‌شناسان مدعی‌اند که بدبینی عصر حاضر نسبت به ـ فی المثل تسلیحات هسته‌ای ـ معرّف نوعی اندیشۀ ضدّ آرمانشهری (dystopian) است: کابوس فروپاشی تمدن، بدون آنکه بازسازی و تجدید بنای اجتماعی در پی داشته باشد. (آبرکرامبی و دیگران، 1367، ص 405)